تبلیغات
مهدویت - راز حروف مقطعه قرآن

 

 

جدیدترین نظرات درباره معانی حروف مقطعه قرآن چیست ؟

 

در آغاز بیست و نه سوره از سوره‌های قرآن با حروف مقطعه برخورد می‌كنیم و چنانكه از نامش پیدا است این حروف حروفی بریده از هم به نظر می‌رسد، و كلمه مفهومی را ظاهراً نمی‌سازد.

حروف مقطعة قرآن همیشه جزء كلمات اسرارآمیز قرآن محسوب می‌شده و مفسران برای آن تفسیرهای متعددی ذكر كرده‌اند و با گذشت زمان و تحقیقات جدید دانشمندان، تفسیرهای تازه‌ای برای آن پیدا می‌شود. جالب این كه در هیچ یك از تواریخ ندیده‌ایم كه عرب جاهلی و مشركان، وجود حروف مقطعه را در آغاز بسیاری از سوره‌های قرآن بر پیغمبر خرده بگیرند، و آن را وسیله‌ای برای استهزاء و سخریه قرار دهند، و این خود می‌رساند كه گویا آنها نیز از اسرار وجود حروف مقطعه كاملاً بی خبر نبوده‌اند به هر حال از میان این تفاسیر چند تفسیر است كه از همه مهم‌تر و معتبرتر به نظر می‌رسد، و هماهنگ با آخرین تحقیقات است كه در این زمینه به عمل آمده، اكنون به مهم‌ترین آنها در اینجا می‌پردازیم:

این حروف اشاره به این است كه این كتاب آسمانی با آن عظمت و اهمیتی كه تمام سخنوران عرب و غیر عرب را متحیر ساخته و دانشمندان را از معارضه با آن عاجز نموده است، از نمونه همین حروفی است كه در اختیار همگان قرار دارد.

در عین این كه قرآن از همان حروف الف باء و كلمات معمولی تركیب یافته، به قدری كلمات آن موزون است و معانی بزرگی دربردارد، كه در اعماق دل و جان انسان نفوذ می‌كند، روح را مملو از اعجاب و تحسین می‌سازد وافكار و عقول را در برابر خود وادار به تعظیم می‌نماید، جمله بندیهای مرتب و كلمات آن در بلندترین پایه قرار گرفته و معانی بلند را در قالب زیباترین الفاظ می‌ریزد، كه همانند و نظیر ندارد.

نكته دیگری كه این نظریه را دربارة معنی حروف مقطعه قرآن تایید می‌كند.این است كه در 24 مورد از آغاز سوره‌هایی كه با این حروف شروع شده‌است، بلافاصله سخن از قرآن و عظمت آن به میان آمده این خود نشان می‌دهد كه ارتباطی میان این دو، (حروف مقطعه و عظمت قرآن) موجود است.

اینك چند نمونه از آنها را در اینجا می‌آوریم:

الف. «الر كتاب احكمت آیاته ثم فصلت من لدن حكیم خبیر» هود – 1

ب. «طس تلك آیات القرآن و كتاب مبین»نمل - 10

پ. «الم تلك آیات الكتاب الحكیم»لقمان 1 و 2

ت. «المص كتاب انزل الیك»اعراف - 1 و 2

در تمام این موارد و موارد بسیار دیگر از آغاز سوره‌های قرآن پس از ذكر حروف مقطعه، سخن از قرآن به میان آمده، و از عظمت

آن بحث شده است.تفسیر نمونه 1/61

ممكن است یكی دیگر از اهداف این حروف، جلب توجه شنوندگان، و دعوت آنها به سكوت و استماع بوده باشد، زیرا ذكر این حروف در آغاز سخن، مطلب عجیب و نوظهوری در نظر عرب بود و حس كنجكاوی او را برمی‌انگیخت و در نتیجه به دنبالة آن نیز گوش فرا می‌داد و اتفاقاً غالب سوره‌هایی كه با حروف مقطعه شروع می‌شود سوره‌هایی است كه در مكه نازل‌شده است و می‌دانیم در آنجا مسلمانان در اقلیت بودند و دشمنان لجوج و سرسخت، حتی حاضر نبودند، به سخنان پیامبر(ص) گوش فرا دهند سهل است گاهی آنچنان سر و صدا و غوغا به راه می‌انداختند، كه صدای پیامبر(ص) در میان آنها گم می‌شد، كه در بعضی از آیات قرآن (مانند آیه 26 سوره فصلت) اشاره به این مطلب شده است.

در بعضی از روایات كه از طرف اهل بیت(ع) آمده می‌خوانیم كه این حروف رموز و اشاراتی است به نامه‌های خداوند، مثلاً «المص» در سوره اعراف اشاره به «انا الله المقتدر الصادق» می‌باشد. یعنی من خداوند توانای راستگو هستم و به این ترتیب هر یك از حروف چهار گانه شكل اختصاری یكی از نام‌های خدا است.

موضوع جانشین ساختن اشكال اختصاری به جای اشكال مفصل كلمات، از قدیم رایج بوده، اگر چه در عصر و زمان ما به صورت بسیار گسترده‌تری مورد بهره برداری قرار گرفته است و بسیاری از عبارات طولانی و اسامی موسسات یا انجمنها را در یك كلمه كوتاه خلاصه می‌كنند.

ذكر این نكته نیز لازم است كه این تفسیرهای مختلف برای حروف مقطعه هیچگونه منافاتی با یكدیگر ندارند و ممكن است در آن واحد تمام این تفسیرها به عنوان بطون مختلف قرآن، اراده شود.[تفسیر نمونه، 6/78ممكن است همه یا حداقل قسمتی از این حروف مقطعه، دارای معانی و مفاهیم خاصی باشد، درست همانند یك كلمه كه محتوایی در بردارد. اتفاقاً در بسیاری از روایات و كلمات مفسران در آغاز سوره طه و سوره یس به چنین مطلبی برخورد می‌كنیم كه: «طه» به معنی «یا رجل«ای مرد» است، و در پاره‌ای از اشعار عرب نیز به كلمه «طه»برخورد می‌كنیم كه مفهومی شبیه «یا رجل» و یا نزدیك به آن دارد كه بعضی از این شعار ممكن است مربوط به آغاز اسلام یا قبل از اسلام باشد. تفسیر مجمع البیان ذیل آیه اول سوره طه

و به طوری كه یكی از آگاهان برای ما نقل كرد بعضی از دانشمندان غرب كه‌پیرامون مسائل اسلامی مطالعه می‌كنند این مطلب را به همة حروف مقطعه قرآن تعیمم داده‌اند و معتقدند حروف مقطعه در آغاز هر سوره، كلمه‌ای است، دارای معنی خاص كه بعضی با گذشت زمان متروك مانده و بعضی به ما رسیده است و الا بعید به نظر می‌رسد كه مشركان عرب، حروف مقطعه را بشنوند و مفهومی از آن درك نكنند و به سخریه و استهزاء برنخیزند، در حالی حب‌مال،كه در هیچ یك از تواریخ دیده نشده كه این بهانه جویان سبك مغز، حروف مقطعه را دستاویز برای چنین عكس‌العملی كرده باشند.البته این نظر را به طور كلی و دربارة همه حروف مقطعه قرآن، مشكل بتوان پذیرفت، ولی دربارة بعضی قابل قبول است و در منابع اسلامی نیز از آن بحث شده است.

این موضوع نیز جالب توجه است كه در حدیثی از امام صادق(ع) می‌خوانیم «طه» از اسامی پیامبر است و معانی آن «یا طالب الحق»، «الهادی الیه«ای كسی كه طالب حقی، و هدایت كننده به سوی آنی.

از این حدیث چنین بر می‌آید كه «طه» مركب از دو حرف رمزی است «طه» اشاره به «طالب الحق» و «ها» اشاره به «هادی الیه» می‌باشد. آخرین سخن در این زمینه این كه كلمة «طه» مانند «یس» بر اثر گذشت زمان، تدریجاً به صورت «اسم خاص» برای پیامبر اسلام(ص) درآمده است، تا آنجا كه آل پیامبر(ص)را نیز «آل تفسیر نمونه 13/157

 

طه» می‌گویند و از حضرت مهدی(ع) در دعای ندبه «یابن طه» تعبیرشده است. 

علامه طباطبایی (رضوان الله تعالی علیه) احتمال دیگری ابداع كرده است كه آنرا تفسیر دیگری برای این حروف می‌توان برشمرد هر چند خود او آن را به عنوان یك احتمال و حدس بیان نموده است.

و خلاصة آن چنین است:

هنگامی كه سوره‌هایی را كه با حروف مقطعه آغاز می‌شود مورد دقت قرار می‌دهیم می‌بینیم سوره هایی كه با یك نوع حروف مقطعه آغاز می‌شود مطالب مشتركی دارند، فی المثل سوره‌هایی كه با «حم» شروع می‌شود بلافاصله بعد از آن جمله«تنزیل الكتاب من الله» یا چیزی كه به معنی آن است قرار گرفته، و سوره‌هایی كه با «الر»شروع می‌شود بعد از آن «تلك آیات الكتاب » و یا شبیه آن است. و سوره هایی كه با «الم» آغاز می‌گردد. به دنبال آن «ذلك الكتاب لاریب فیه» یا مفهوم آن است.

از اینجا می‌توان حدس زد كه میان حروف مقطعه، و محتوای این سوره‌ها ارتباط خاصی است، تا آنجا كه مثلاً سورة اعراف كه با «المص» شروع شده مضمون و محتوایش جامع میان مضمون سوره‌های «الم» و سورة «ص» است.

البته این ارتباط ممكن است بسیار عمیق و دقیق باشد، و افهام عادی به آن راه نیابد.

و شاید اگر آیات این سوره‌ها را در كنار هم بچینیم و با هم مقایسه كنیم مطالب تازه‌ای برای ما در این زمینه كشف شود.تفسیر المیزان جلد 18،صفحة 6 و 5